PARAFIE I KOŚCIOŁY POLSKIE W USA - DOKUMENTACJA

W Chicago i okolicy istnieje kilkadziesiąt tzw. polskich kościołów (fundowanych przez Polonię bądź przez nią użytkowanych w dłuższym okresie czasu). Do najwspanialszych należą tzw. Polish Cathedrals – w większości monumentalne budowle o imponującej skali wystawiane od drugiej połowy XIX wieku do lat 30. wieku XX. Pomimo wystroju jak i architektury zazwyczaj dalekich od nowatorskich poszukiwań, opartych o standardowych projekty, nierzadko wyróżniają się przez dużą spójność kompozycji przestrzeni i wyposażenia.

Niektóre z nich, jak np. kościół pw. Świętej Trójcy, do dziś są ważnym miejscem dla lokalnej Polonii. Inne, jak np. piękny kościół pw. św. Stanisława Kostki, naturalną koleją rzeczy służą już innym społecznościom, niektóre zaś zostały rozebrane lub grozi im to w najbliższym czasie (np. kościół pw. św. Wojciecha czy św. Jana Bożego którego fasada została przeniesiona kilkadziesiąt mil w głąb Illinois). Zdarzają się też i sytuacje wyjątkowe, jak w przypadku kościoła św. Jana Kantego – perełki wśród zachowanych obiektów. Troska o utrwalenie i odtworzenie jego oryginalnego (chociaż nie pierwotnego) wystroju przyczyniła się do tego, że w jednym z plebiscytów określony został najpiękniejszą świątynią w Ameryce.

Wszystkie te kościoły, oraz kilkadziesiąt pozostałych, są i częścią, i świadkiem, i dokumentem życia amerykańskiej Polonii od połowy wieku XIX do dziś. A ponieważ współcześnie zmienia się nierzadko ich charakter, tym ważniejsze i bardziej pilne jest wykonanie w nich prac dokumentacyjnych (dość powiedzieć, że na północnym wschodzie Stanów Zjednoczonych przed II wojną światową funkcjonowało ich ponad 800, dzisiaj jest około 300).

Kościoły w życiu społeczności polonijnej w USA odgrywały rolę szczególną. Ich historia nie jest zatem wyłącznie świadectwem życia religijnego. Wokół nich gromadziły się społeczności, funkcjonowały szkoły, szpitale, organizacje społeczne. Parafie pełniły ważne funkcje nie tylko religijne, ale też społeczne, kulturalne, narodowe. Integrowały polską społeczność miasta. W dużym stopniu wokół nich toczyło się życie polskiej emigracji – mieszkano, otwierano sklepy, prowadzono biznesy, wznoszono domy i kamienice. Do dzisiaj wśród części Polonii chicagowskiej żywa jest tradycja nazywania poszczególnych przestrzeni miasta od nazw parafii np. „Trójcowo” czy „Jackowo”.

W lipcu i sierpniu 2017 roku rozpoczął się wieloletni proces dokumentacji polskich parafii i kościołów w USA. Jako pierwsze postanowiono zbadać tzw. „Polish Cathedrals”. Rozpoczęcie prac stało się możliwe dzięki projektowi finansowanemu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (program „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą”) realizowanemu we współpracy pomiędzy KUL i UKSW. Kierownikiem projektu jest dr hab. Jacek Gołębiowski, prof. KUL, a w skład zespołu weszli pracownicy (dr hab. Katarzyna Chrudzimska-Uhera, dr hab. Anna Sylwia Czyż i dr Bartłomiej Gutowski) oraz współpracownicy (Norbert Piwowarczyk, dokumentacja fotograficzna) Instytutu Historii Sztuki WNHiS UKSW. Z ramienia KUL w projekcie bierze udział także dr Paweł Sieradzki, s. Genowefa Potaczała koordynatorka projektu w USA, mgr inż. Paulina Parczyńska.

Nazwa Polish Cathedrals, nie odnosi się do katedralnej rangi świątyń, ale do określonego typu stylistyczno-formalnego. Budowle te zrealizowane zostały z reguły w monumentalnej skali, były bogato zdobione i wyposażane. Ich estetyka, odwołująca się i swobodnie czerpiąca ze stylów historycznych, stanowi świadectwo gustów estetycznych i potrzeb religijnych wznoszących je wiernych. Jednak przede wszystkim jest efektem poszukiwania odrębności i identyfikacji narodowej amerykańskiej Polonii.

Część pierwsza projektu objęła 21 obiektów w Chicago i na przedmieściach miasta.

Efekty prac mają być wielowątkowe – przede wszystkim całość zgromadzonego materiału dokumentacyjnego zostanie udostępniona w Internecie, powstanie też odrębne wydawnictwo poświęcone „Polish Cathedrals” i last but not least opublikowane zostaną artykuły naukowe.

 

Projekt dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej w ramach programu „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą 2017

Copyright © 2018 UKSW Wszelkie prawa zastrzeżone
Informacja o ciasteczkach